Onderstaande tekst komt uit "The Fat Budgie meets de kleine bofkont", een boekje bezorgd door Wim Huijser en bestemd voor relaties van het Buddingh’ Genootschap. Het verscheen ter gelegenheid van de veertigste sterfdag van C. Buddingh’ op 24 november 2025. Het boekje bevat de teksten van Lennon en van Buddingh', hieronder het nawoord, geschreven door Wim Huijser.
Ofschoon John Lennon (1940–1980) voornamelijk liedteksten schreef, legde hij zich, deels geïnspireerd door het werk van Lewis Carroll en Spike Milligan, ook toe op nonsenspoëzie en korte, surrealistische verhalen. Het gedicht ‘I Remember Arnold’ schreef hij al in 1958 na de dood van zijn moeder Julia. ‘Het gaat nergens over,’ zei Lennon over zijn werk. ‘Als je het leuk vindt, vind je het leuk; als je het niet leuk vindt, vind je het niet leuk. Dat is alles.
Er zit niets diepzinnigs in, het is gewoon grappig bedoeld.’ Nadat enkele verhalen en gedichten waren gepubliceerd in de Liverpoolse muziek-publicatie Mersey Beat, werden ze, vergezeld van zijn eigen illustraties, uitgebracht onder de titel In His Own Write (1964). Van het boek werden alleen al in Groot-Brittannië zo’n 300.000 exemplaren verkocht. ‘The Writing Beatle!’ stond er twee maanden na het eerste bezoek van de Beatles aan de vs op het omslag van de Amerikaanse uitgave. Recensenten prezen het om het fantasierijke gebruik van woordspelingen en vergeleken Lennons taal met die van James Joyce, wiens werk hem onbekend was. Een jaar later bracht Lennon nog een boek met onzinliteratuur uit, A Spaniard in the Works (1965). Hoewel ook dit een bestseller werd, was de kritiek er minder enthousiast over. Het was te veel van hetzelfde. Toch stemde Lennon ermee in dat beide boeken in één paperback werden samengevoegd als The Penguin John Lennon (1966). Het werk verscheen in meerdere talen, maar aanvankelijk niet in het Nederlands.
Het was de Dordtse dichter C. Buddingh’ (1918–1985), uitgesproken liefhebber van zowel The Beatles als nonsenspoëzie, die in oktober 1967 aan uitgever Geert van Oorschot schreef dat hij druk bezig was de nonsensverzen en verhaaltjes van John Lennon ‘vrijzinnig te vernederlandsen’. Het taalvernuft van ‘de grote Beatle’ had ook zijn eigen ‘poëtische activiteiten’ weer gestimuleerd, zo bekende hij. Het betrof het door Lennons straattaal aangestoken light verse ‘Ben ik geen kleinebofkont?’. Een viertal van Buddingh’s Lennon-vertalingen werd in 1969 gepubliceerd in het tijdschrift Raam (nr. 59–60). Nog enige tijd was er sprake van een bundeltje, dat bij A.W. Bruna & Zn moest verschijnen onder de titel ‘John Lennon vrijzinnig vernederlandst’. De uitgever kondigde het in de reeks Zwarte Beertjes nr. 1231 aan als ‘Snore Wife and some Several Dwarfs (Lennon en Buddingh’)’. Het zou echter niet tot een uitgave komen. Er bleek onvoldoende financiële ruimte om Buddingh’ er een paar maanden aan te laten werken.
In een tijd waarin ChatgpT ook steeds meer literair werk, met zo veel mogelijk inachtneming van emoties, ritme en stijl, in een handomdraai vertaalt, blijkt het vertalen van poëzie uiteindelijk toch mensenwerk. ‘Omdat poëzie vaak zeer subjectief is en veel nuances bevat,’ zo leert ons TalkAI (zomer 2025), ‘is het vertaalproces nooit perfect. Soms worden creatieve aanpassingen gemaakt om de impact en schoonheid van het oorspronkelijke gedicht te behouden. Daarnaast kan het nuttig zijn dat een menselijke vertaler de vertaling verder verfijnt om de poëtische kwaliteit optimaal te garanderen.’
Op de vraag aan de praatrobot hoe John Lennon het begrip ChatgpT in straattaal zou hebben vervat, is de prompte reactie: ‘That’s like havin’ a smart-ass mate in ya phone, always got the lowdown, never runs outta words.’ Gevraagd hoe het in de stijl van Buddingh’ vertaald zou kunnen worden, luidt het antwoord: ‘PraatjeGek, of misschien wat poëtischer: KletsKunst.’ Hadden Lennon en Buddingh’ een flinter van deze ontwikkeling mee kunnen maken, dan zouden ze zonder twijfel eendrachtig hebben uitgeroepen: ‘Well, I’ll be darned!’ — ‘Krijg nou wat!’
Ter gelegenheid van het feit dat het op 24 november 2025 veertig jaar geleden is dat de dichter-vertaler C. Buddingh’ overleed, zette singer-songwriter Wim van Bruxvoort diens vier Lennon-vertalingen op muziek. Ze zijn te vinden op diverse streamingdiensten onder de titel "The Fat Budgie meets de kleine bofkont. John Lennon zingbaar vernederlandst door C. Buddingh’."
Wim Huijser
Meer over de auteur op https://wimhuijser.nl/